بیماری آلزایمر (زوال عقل یا فراموشی) در واقع نوعی بیماری عصبی است که علائم آن بهصورت آهسته و تدریجی در شخص بروز میکند. به بیان بهتر میتوان گفت زمانی این عارضه نمایان میشود که پلاکهای پروتئینی به نام بتا آمیلوئید و پروتئین تائو (tau) بیشتر نواحی مغز را تحتتأثیر خود قرار دادند. به همین دلیل شخص علائمی نظیر اختلال در حافظه، دشواری در تکلم، حرکت و… را تجربه میکنند. اگرچه که تاکنون دلیل ایجاد و تجمع پلاکهای پروتئینی در نورونها مشخص نشده است؛ اما دانشمندان معتقدند که ژنتیک نقش مؤثری را در بروز این بیماری دارد.
مراحل بیماری الزایمر متفاوت است و بررسی هر مرحله میتواند نقش مؤثری را در کنترل این عارضه داشته باشد. باتوجهبه اهمیت این موضوع ما در این مقاله تصمیم داریم انواع مراحل بیماری آلزایمر را به طور مختصر و مفید بررسی کنیم، پس پیشنهاد میکنیم برای آشنایی بیشتر در ادامه با ما همراه باشید.
مراحل بیماری آلزایمر چیست؟
به طور معمول و بر اساس بررسیهای بالینی مراحل بیماری الزایمر را میتوان در سه مرحله دستهبندی کرد که خوشبختانه در تمامی این مراحل علائم بیماری بهکندی رشد میکنند درنتیجه شرایط برای کنترل و درمان بیماری وجود دارد. بهطورکلی و بر اساس تحقیقات بیماری الزایمر در سه مرحله خفیف، متوسط و نهایی در اشخاص بروز میکند و در کلیه این مراحل شخص میتواند علائم مختلفی را تجربه کند که اطرافیان باید نسبت به آن آگاه باشند، ازاینروی برای آشنایی بیشتر با انواع مراحل بیماری آلزایمر پیشنهاد میکنیم این بخش از این مقاله را بادقت بیشتری مطالعه کنید.
آلزایمر در مرحله اولیه (خفیف)
بهطورکلی در مرحله اولیه آلزایمر، فرد معمولاً به طور مستقل عمل میکند، خوشبختانه در این مرحله او میتواند به کارهای شخصی خود بپردازد، بهعنوانمثال بیمارانی که در مراحل اولیه آلزایمر قرار دارند میتوانند رانندگی کنند و یا در محیطهای اجتماعی حضور داشته باشند. از آنجایی در این مرحله علائم چندان گسترده نیست، تنها پزشک و نزدیکان میتوانند این بیماری را شناسایی کنند و برای درمان و بهبود آن اقدامات اولیه را انجام دهند. با اینحال افراد مبتلا به بیماری آلزایمر میتوانند علائم زیر را تجربه کنند:
- اختلال در بهخاطر سپردن کلمه یا نام مناسب
- فراموشکردن وظایف و کارهای خود
- فراموشکردن مطالبی که تازه مطالعه شدهاند
- گمکردن یک شیء ارزشمند
- مشکل در برنامهریزی یا سازماندهی امورات
آلزایمر مرحله میانی (متوسط)
آلزایمر مرحله میانی بهعنوان طولانیترین مرحله این بیماری شناخته میشود که میتواند تا سالها طول بکشد. در این مرحله علائم زوال عقل بارزتر نمایان میشود و بیمار ممکن است گاهی کلمات را اشتباه بگوید، در برخی مواقع ناامید یا عصبانی شود و به روشهای غیرمنتظرهای مانند امتناع از حمامکردن یا عدم رفتن به سرویس بهداشتی عمل کند.
همچنین آسیب به سلولهای عصبی در مغز میتواند شخص را در بیان و انجام کارهای روزمره نیز دچار مشکل کند. فراموشکردن وقایع یا گذشته شخصی، احساس بدخلقی یا گوشهگیری، بهویژه در موقعیتهای چالشبرانگیز اجتماعی یا ذهنی، قادر نبودن به یادآوری اطلاعات مربوط به خود مانند آدرس یا شمارهتلفن، سردرگمی در مورد محل حضور، نیاز به کمک برای انتخاب لباس مناسب برای فصل، مشکل در کنترل مثانه و روده، تغییر در الگوهای خواب، بروز توهمات و… از جمله علائم این عارضه شناخته میشود.
خوشبختانه در مرحله میانی این عارضه، فرد مبتلا به آلزایمر هنوز میتواند با کمک دیگران در فعالیتهای روزانه شرکت کند. اما نکته مهمی که در این مرحله از بیماری آلزایمر وجود دارد این است که اطرافیان باید فعالیتهای مورد علاقه بیمار را شناسایی کنند و مطابق با علائق بیمار فعالیتهای روزانه را از او بخواهند.
آلزایمر مرحله آخر (شدید)
مرحله آخر یا شدید بهعنوان یکی از مهمترین مراحل بیماری الزایمر شناخته میشود که در آن علائم زوال عقل بسیار شدید است. در این مرحله بیمار توانایی پاسخگویی به محیط اطراف، مکالمهکردن با دیگران و کنترل حرکت خود را از دست میدهد. متأسفانه در این مرحله ممکن است بیمار نتواند کلمات یا عبارات ساده یا دشوار را بیان کند، بهطورکلی معمولاً در این مرحله عارضه آلزایمر بیمار دارای علائم زیر است.
- نیاز به کمک شبانهروزی برای مراقبت شخصی
- عدم آگاهی از وقایع اخیر
- بروز تغییرات در تواناییهای فیزیکی، از جمله راهرفتن، نشستن و بلعیدن
- مشکل در برقراری ارتباط
- آسیبپذیری بدن شخص در برابر عفونتهایی نظیر ذاتالریه
اگرچه که فرد مبتلا به آلزایمر ممکن است در مراحل پایانی نتواند بهاندازه کافی تعامل برقرار کند، اما او میتواند از طریق فعالیتهایی مانند گوشدادن به موسیقی آرامشبخش یا لمسکردن دست اطرافیان با آنها تعامل داشته باشد. باتوجهبه وضعیت دشوار بیمار در این مرحله کمکگرفتن از یک پرستار میتواند نقش مؤثری را در بهبود شرایط بیمار داشته باشد.
پیشگیری از بیماری آلزایمر
باتوجهبه اینکه علت دقیق بیماری آلزایمر هنوز ناشناخته است، هیچ راه قطعی برای پیشگیری از این بیماری وجود ندارد. اما بهطورکلی پیروی از یک سبک زندگی سالم میتواند تا حد قابلتوجهی به کاهش خطر ابتلا به این بیماری و کاهش سرعت پیشرفت انواع مراحل بیماری آلزایمر کمک کند. پس توجه به موارد زیر میتواند نقش مؤثری را در کنترل و پیشگیری از این عارضه ایفا کند.
- ترک سیگار
- بهحداقلرساندن مصرف الکل
- داشتن یک رژیم غذایی سالم و متعادل، شامل حداقل ۵ وعده میوه و سبزیجات در روز
- ورزش حداقل ۱۵۰ دقیقه در هفته با انجام فعالیتهای هوازی با شدت متوسط مانند دوچرخهسواری یا پیادهروی سریع
- مدیریت فشارخون
- درمان دیابت
- درمان بیماری کم شنوایی
- عدم تنهایی یا انزوای اجتماعی
- مدیریت و درمان افسردگی درمان نشده
اگرچه که مطالعات اخیر نشان دادند که برخی از گروههای نژادی قومی، از جمله بزرگسالان آفریقایی – آمریکایی، اسپانیاییتبار و سرخپوستان آمریکایی و بومیان آلاسکا، مستعد ابتلا به بیماری الزایمر هستند؛ اما بهطورکلی انجام کارهایی نظیر مطالعه، یادگیری زبانهای خارجی، نواختن آلات موسیقی، شرکت در ورزشهای گروهی، حفظ یک زندگی اجتماعی فعال و… میتواند تا حد قابلتوجهی در پیشگیری از بیماری آلزایمر مؤثر باشد. باتوجهبه اینکه انجام فعالیتهای بیان شده در کشورهای توسعهیافته در چند دهه اخیر بسیار کمرنگ شده است، پیشنهاد ما بهتمامی افراد این است که در سنین میانسالی از انجام تمرینات سادهای نظیر حل جدول، انجام بازی سودوکو، انجام ورزشهای همگانی و… غافل نشوند.
درمان بیماری آلزایمر
اکنون که با انواع مراحل بیماری آلزایمر آشنا شدیم بهتر است این نکته را بدانیم که اگرچه که سرعت پیشرفت بیماری الزایمر در افراد متفاوت است؛ اما به طور متوسط، فرد مبتلا به آلزایمر چهارتا هشت سال پس از تشخیص زنده میماند که این موضوع کاملاً تقریبی است؛ چراکه هیچ پیشبینی برای مرگ اشخاص نمیتوان بیان کرد و افراد مبتلا به الزایمر مشروط بر درمان صحیح و بهموقع میتوانند تا مدتزمان بیشتری زنده بمانند؛ برای آشنایی با این روشهای درمانی پیشنهاد میشود در ادامه این بخش با ما همراه باشید.
درمان تحریک شناختی
درمان تحریک شناختی (CST) در واقع شامل شرکت در فعالیتها و تمرینهای گروهی است که برای بهبود حافظه و مهارتهای حل مسئله طراحی شدهاند. بهطورکلی در این جلسات درمانگر با ارائه تمرینات خاص، مغز بیمار را وادار میکند تا شروع به فعالیت کند. درنتیجه شخص میتواند مجدداً کارهای روزمره خود را تا حد قابلتوجهی انجام دهد.
خاطرهپردازی
خاطرهپردازی شامل صحبتکردن در مورد چیزها و رویدادهای گذشته است. بنابراین به اطرافیان بیمار پیشنهاد میشود تا با استفاده از وسایلی مانند عکس، موسیقی، یادداشتها، کتابها و… با بیمار صحبت کنند و خاطرات گذشته را برای او تداعی کنند، چراکه تداعی خاطرات گذشته، صحبت در مورد عکسها، نامههای قدیمی و… میتواند نقش مؤثری را در بهبود خلقوخوی بیمار ایفا کند.
مصرف دارو
استفاده از دارو میتواند موجب کاهش علائم در مراحل بیماری الزایمر شود ازاینروی اغلب پزشکان داروهایی نظیر مهارکنندههای کولین استراز، ممانتین و… را به بیماران پیشنهاد میدهند که خوشبختانه این دسته از داروها میتوانند تا حد قابلتوجهی میزان آشفتگی یا افسردگی شخص را کاهش دهند و به ارتباط شبکهای سلولهای مغزی کمک کند. اما باوجود تفاصیل فوق این دسته از داروها دارای عوارض جانبی نظیر اسهال، حالت تهوع، ازدستدادن اشتها و مشکل در خواب هستند.
ایجاد یک محیط امن و حمایتی
بخش مهمی از هر برنامه درمانی، سازگاری با نیازهای فرد مبتلا به بیماری آلزایمر است. به همین دلیل به اطرافیان بیمار پیشنهاد میشود که بهمنظور بهبود شرایط بیمار نکات زیر را مدنظر داشته باشند.
- نگهداری داروها در محیط امن و پیگیری دوز مصرفی آنها
- قراردادن یک دفترچه شمارهتلفن در وسایل بیمار
- نصب حسگرهای رشد روی در و پنجره
- استفاده از یک تقویم یا تخته سفید برای پیگیری برنامههای روزانه
- برداشتن فرشها و مبلمان اضافی
- نصب نردههای محکم روی پلهها و حمام
- استفاده از کفشها و دمپاییهای راحت
- کاهش میزان آینه بهمنظور روحیهدهی به بیمار
- نگهداری عکسها و سایر اشیا بامعنی در محیط خانه
مراجعه به پزشک متخصص برای درمان الزایمر
نکته مهمی که در مراجعه به دکتر الزایمر برای بهبود و کنترل این بیماری وجود دارد این است که افراد باید برای شروع درمان این بیماری به متخصص مغز و اعصاب (نورولوژیست) و در مواردی خاص خصوصا سالمندان به پزشک متخصص طب سالمندان مراجعه کنند؛ چراکه این متخصصین میتوانند با بررسی شرایط بیمار، معاینات فیزیکی و بررسی آزمایشها نظر قطعی خود را بیان کنند که این موضوع میتواند نقش مؤثری را در کنترل سریعتر این بیماری ایفا کند. همچنین لازم به ذکر است که بگوییم مراجعه به پزشک متخصص برای درمان الزایمر زمانی مؤثر است که تشخیص و درمان بهموقع باشد.
به همین دلیل پیشنهاد ما این است که اگر شما یا یکی از اطرافیانتان تغییرات قابلتوجهی در حافظه، تفکر یا رفتار او مشاهده میکنید در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید و پس از تشخیص این عارضه بهمنظور کنترل این بیماری جلسات متعددی را با پزشک داشته باشید و هر بار به او گزارش کار دهید. به یاد داشته باشید که بروز علائم این بیماری به معنای پایان راه نیست و میتوان باوجود این بیماری همچنان در جمعهای گروهی حضور داشت و به فعالیتهای روزمره را از سر گرفت. همچنین در برخی مواقع رعایت نکات زیر نیز میتواند تا حد قابلتوجهی در روند بهبود بیمار مؤثر باشد.
- ملاقات با روانپزشکان سالمندان
- انجام تمریناتی که در کلینیکهای حافظه انجام میشود.
- بیان سابقه پزشکی و ارزیابی علائم در هنگام ملاقات با پزشک
- انجام آزمایشهای توانایی ذهنی
- پیروی از روشهای درمانی و تنظیم سبک زندگی
- همراهداشتن لیست داروهای مصرفی
- مصرف مکمل و ویتامینهای مورد نیاز بدن پس از مشورت با پزشک
سخن آخر
همانطور که این مقاله بررسی کردیم، بیماری آلزایمر یک اختلال مغزی است که باعث ازدستدادن حافظه، گیجی، تغییر در شخصیت و ازبینرفتن تدریجی استقلال فردی میشود. باوجوداینکه هم اکنون علت این بیماری در حال بررسی است؛ اما تحقیقات نشان میدهد که تجزیه ریزلولههای نورونهای مغزی توسط پلاکهای پروتئینی به نام بتا آمیلوئید و تائو میتواند در بروز این بیماری مؤثر باشد که متأسفانه هنوز علت اصلی تشکیل این پلاکهای پروتئینی به طور واضح بیان نشده است. اما بااینوجود بهطورکلی مراحل بیماری آلزایمر شامل ۳ مرحله اصلی است که از آنها تحت عنوان مرحله خفیف، مرحله متوسط و مرحله شدید یاد میشود که متأسفانه در مرحله آخر یا شدید، بیمار برای زندگی سالم نیاز به کمک اطرافیان دارد.
اگرچه این بیماری قابلدرمان نیست اما میتوان با روشهایی نظیر دارودرمانی، خاطرهپردازی و… این بیماری را تا حد قابلتوجهی کنترل کرد. البته هنوز هیچکس نمیداند چه چیزی باعث بیماری آلزایمر میشود، اما بهطورکلی ژنها، محیط زندگی بیمار، سبک زندگی و سلامت بدن میتواند در بروز یا عدم بروز این بیماری نقش مؤثری را ایفا کنند.
به طور معمول الزایمر اغلب افراد بالای ۶۵ سال را تحتتأثیر خود قرار میدهد؛ اما متأسفانه بهتازگی این بیماری در ردههای سنی ۵۰ سال نیز مشاهده شده است. متأسفانه بررسیها نشان میدهد افراد مبتلا به این عارضه تا ۸ سال پس از بروز علائم آلزایمر میتوانند بمانند؛ اما بااینحال زمان مرگ هیچ شخصی مشخص نیست و در برخی مواقع میتوان با پیروی از روشهای درمانی تا حد قابلتوجهی این بیماری را کنترل کرد.